Otuđivanje Dece: Najsuroviji Vid Porodičnog Nasilja Koji Sistem Ignoriše

 

Otuđivanje dece (Parental Alienation – PA) je pojava u kojoj dete, zbog manipulacije i podgovaranja od strane jednog roditelja (otuđivača), odbija kontakt sa drugim roditeljem (targetiranim roditeljem), iako pre toga nije imalo loš odnos s njim. Ovo nije običan konflikt lojalnosti, već težak oblik psihološke otmice, u kojem je dete instrumentalizovano kao oružje za kažnjavanje bivšeg partnera.

U ovom scenariju, dete i targetirani roditelj su žrtve, dok je roditelj otuđivač – nasilnik.

Taktike otuđivača: Instrumentalizacija deteta

Roditelj otuđivač koristi niz podlih strategija za prekidanje veze deteta sa targetiranim roditeljem:

1. Konstantno ocrnjivanje (Badmouthing): Detetu se neprestano plasiraju neosnovane, preuveličane i lažne informacije o navodnoj lošoj prirodi targetiranog roditelja.

2. Ometanje ličnih odnosa i simbolike: Namerno kršenje sudskih odluka o ličnim odnosima, uskraćivanje informacija (škola, zdravlje) i sprečavanje davanja poklona ili slika, čime se briše prisustvo targetiranog roditelja iz detetovog života.

3. Primoravanje na biranje i emocionalno uslovljavanje: Dete se postavlja u konflikt lojalnosti, gde ono razume da što više odbija targetiranog roditelja, to će više osigurati ljubav i prihvatanje otuđivača. Dete počinje da ispoljava indukovana osećanja besa i mržnje.

Psihološki Profil: Težina Poremećaja Ličnosti

Stručna literatura ukazuje da su roditelji otuđivači često osobe sa teškim poremećajima ličnosti, a često je reč o komorbiditetu (kombinaciji više poremećaja) praćenih drugim psihijatrijskim bolestima. Otuđivači najčešće ispoljavaju karakteristike sledećih poremećaja:

• Narcistički poremećaj ličnosti (NPL): Manifestuje se kroz potrebu za osvetom, grandioznost i potpuni nedostatak empatije prema detetovoj patnji.

• Granični poremećaj ličnosti (GPL): Karakteriše ga ekstremna polarizacija ("crno-belo" mišljenje), intenzivan strah od napuštanja i nestabilnost emocija, zbog čega se dete koristi za regulaciju sopstvenog emocionalnog stanja.

• Antisocijalni poremećaj ličnosti (APL): U težim slučajevima, otuđivač pokazuje hladnoću, manipulativnost i odsustvo savesti. Dete se koristi proračunato kao instrumentalno oružje bez ikakvog kajanja zbog štete koju nanosi.

Ova kompleksna psihopatologija objašnjava intenzitet i upornost otuđivanja.

 Rodna statistika i problem ženskog otuđivanja

Iako je otuđivanje rodno neutralno ponašanje, statistički su žene češće identifikovane kao otuđivači. To se dešava zbog:

1. Primarno starateljstvo: Majke češće dobijaju primarno starateljstvo, što im daje fizičku priliku za konstantnu manipulaciju.

2. Indirektne taktike: Žene češće koriste suptilne, emocionalne taktike (kao što je uslovljavanje ljubavlju) koje je teže prepoznati i dokazati.

3. Predrasude sistema: Postoji nesvesna "majčinska pretpostavka" u pravosuđu, zbog koje se opstrukcija majke često tumači kao zaštita deteta, a ne kao nasilje.

 Propusti države: Saučesništvo u nasilju

Problem otuđivanja ne bi bio tako razoran da ne postoji neadekvatna reakcija državnih institucija.

• Sudovi: Spori postupci, loš kvalitet veštačenja i nedostatak sankcija za kršenje ličnih odnosa signaliziraju otuđivačima da mogu nekažnjeno da nastave sa nasiljem.

• Centri za socijalni rad (CZSR): Često ne žele da prepoznaju alijenaciju, tumačeći indukovano odbijanje kao autonomnu volju deteta, čime praktično legalizuju psihološko zlostavljanje.

• Policija: Odbija da interveniše kod kršenja kontakta, tretirajući ga kao "građanski spor", a ne kao težak oblik porodičnog nasilja.

Otuđivanje dece je tiha epidemija koja uništava čitave porodice. Krajnje je vreme da država – sudovi, tužilaštvo i socijalne službe – prestanu biti pasivni posmatrači i počnu da tretiraju otuđivanje kao ono što zaista jeste: najteži oblik zlostavljanja deteta. Cilj je borba za dobrobit deteta i jednakost roditelja pred zakonom.